KOŞARKEN YORULMAK

 

İyi gibi durup, iyilik yapmamak; aldatmanın, ütmenin, yanıltmanın bir başka biçimidir. Bunu en iyi anlatan söz şöyledir. “Ele verir talkını kendisi yutar salkımı”.   Bu durumu tarif edebilecek çok söz vardır. Bir türlü konuşup, başka türlü davranmak mesela. Ya da; söylediğiyle, uyguladığı birbirine tutmayan kişiler içinde bu türden algılar oluşur. Dinimizin söylemleri açısından bakacak olursak tarifi tek başına “münafıklıktır”.  Bu türden kişilerin davranış ve söylemleri zıtlıklarla doludur. Böyleleri toplumun önemli değerlerine o kadar çok zarar verirler ki, sorma gitsin!

Mevlana, şefkat ve merhametten bahseder mesela. Şefkat ve merhametin güneş gibi her yeri kaplaması gerektiğinden dem vururken, hepsinden önemlisi “ya olduğun gibi görün, ya da göründüğün gibi ol” der örneğin.

Spor deyince akla gelen futboldur. Oysa spor sağlıklı kalmak için yapılan sistemli beden hareketidir. Spor; beden sağlığı kazandırır mı, kazandırır. Özellikle yetişmekte olan gençlere girişim yeteneği, dürüstlük, sebat ve sadakat gibi güzel alışkanlıkların sahibi yapar. Olması gereken, olmasını beklediğimiz fevkalade davranış biçimidir bunlar. Yani spor tam bir eğitim unsurudur vesselam!

Fakat güzel şeyleri aşırılığa taşıma da üstümüze yok. Araç olmaktan çıkarıp türlü amaçların unsuru haline getiriveriyoruz. Spor, spordan öte hayat tarzı haline geliyor durduk yere. Spora eğitim unsuru olarak bakarken, üretmeden kazandıran bir meslekmiş gibi karşımıza çıkıyor. Seyirlik doyum malzemesi, ekonomik büyüklükle nasıl tarif edilip denkleştirilir?

Spora dayalı şans oyunları!? Ühhüüü! Rekabet etme ve üstün gelme eğilimleri de aşırı sertliğe hatta son zamanlarda tepeden tırnağa bahis ve şike gibi tehlikeli, dürüstlükten uzak mevzulara bulaştırıveriyor.  Kendini başka spor grubunun içinde hisseden insanlar, birbirlerine düşmanlaşıyor. Sporun temel amacı insan sağlığını korumak iken; getirdiği noktaya bakar mısınız?

İyi gibi durup, iyilik yapmamak gibi bir cümleyle başlayıp, farklı mevzulara dalmıyoruz aslında.  Araç ve amaç mevzusu etrafında dönüyor mesele. İnsan dediğimiz varlık, işin içinde olunca gözünün içine bakarken ütülüyorsun! Beklenenle sonuç farklılaşıyor. 

Bahsettiğimiz şeyler genelleme yapar gibi anlaşılmasın. Güzel şeyler, böyle, böyle, ufak, ufak derken şekil değiştiriyor kardeşim. Büyük meseleler, minnacık oluşumlarla cerahatleşiyor. Umudumuz, araç olarak baktığımız şeylerin rolünü aktif olarak yerine getirmesi.

Karşı tarafın oyuncusunu geçebilmek için fırsatını bulsa bacağını kıracak. Amerikan güreşinde organizatörler için oyuncusu ölse de mühim değil yeğenim. Yeter ki kendisi kazansın.  Yaaa, şimdi maksadım daha net anlaşıldı sanırım.

Bu konuya nasıl saplandım ben de anlamış değilim. Mesele sporun kendisi değildi.  Asıl mevzuu sporu bizim hangi noktaya getirdiğimiz. İnsan bedenini sağlıklı kılmak için araç edindiğimiz sporu saptırılmış amaçlara kaydırınca bir büyük parantez açma fikri oluşuyor insanda.

Yani önemsiz sandığımız meseleler,  küçük ayrıntılardan besleniyor cancağızım!

Şimdi kötülüğü amaç edinmiş birileri çıkıp, sporun düşmanı ilan etmesin bizi! İyiliğin, güzelliğin, sağlığın, sabır ve sebatın velhasıl öze yakışır has alışkanların aracı gibi gördüğümüz şeyler amaç uğruna küçülmesin. Tam olarak kaygımız bu!

Sporun seyirlik bir yanı vardır ancak asıl beklediğimiz seyir değildir. Sosyal medyadaki maç sonrası kritikleri hepimiz izliyoruz. Atışmalar, sertleşmeler, restleşmeler, atışmalar… Öfkeler top olup yuvarlanıyor ortalıkta.

Gençlerin enerjisi toplumun geleceği olacakken sonuç hüsrana sebep olacak boyutlara ulaşıyor. Spor iyi gibi dururken iyi olmayan eylemlere götürürse, “koşarken yorulmak” denir buna. Sağlıcakla

KAPININ EŞİĞİ

 

Çocukluğumun en net hatıraları Anadolu’nun kırsalı sayılabilecek orman köyünde başlar.   Bu yüzden anlat anlat bitmez. Belirgindir, açıktır, nettir aynı zamanda tereddütsüzdür olan biten.  Köy evlerinin avlu kapısında başlar adap, usul, yöntem. Sokaktaki duruşta, yürüyüşte, giyimde kuşamda, konuşmada, hitapta, seslenişte, davranışta eksiksiz yaşanır yaşatılır kardeşim. Kimi zaman hafife almaktan mıdır, çağdışı göstermeye çalışan sözde çağdaşların yakıştırması mıdır, “orman kanunu” der geçilir.

Aslında kırsalın doğasında nefes alıp veren insanların gelenek ve göreneklerinden hatta doğanın en doğal öğretilerinden edindiği kurallar vardır.  Bu kurallar bütününe “terbiye” demek en doğru ifade olabilir.

Komşunun avlu kapısının tokmağına vurmadan, seslenmeden bırakın evi; avluya girilmez. Avlu kapısının eşiğinde kapı değildir duran, terbiyedir terbiye!  Terbiye, saygıyı oluşturan değerler bütünüdür.

Bırak avlu kapısını, evlerin her bir odasında sosyal medyanın tik tokçuları dolaşıyor, yalan mı? Nerde kaldı adap? Terbiyenin ölçüsü bozuldu yeğenim!

Bizim toplumumuzda yazılı olanlardan çok öğrenilen bir ahlak vardı kardeşim! Anne ve baba olmanın davranış şekillerini doğada ki kuşlara bakarak bile içselleştirirsin cancağızım. Kuşça kuşun yavrularına gösterdiği ihtimamdan kavrarsın ebeveyn olmanın hassasiyetini. Odalarımızın kapılarını sonuna kadar açtığımız gün terbiyeyi sokak kapısının eşiğinde mi unuttuk bilmem ki!

Komşu açken tok yatılmazdı. Paylaşılan sadece aş, ekmek değil, esas olan gönüldü. Bırak büyüklerin sözünü, karşımızdaki herhangi birinin sözünü kesmek ayıp görülen şeylerdendi. Anam böylelerine “gırtlaksız” derdi kısaca. Sözün insana emanet olduğunu herkes bilirdi.

Büyüklerin yanında bacak bacak üstüne asla atılmazdı. Bu yazılı bir yasak değil, saygının en sessiz haliydi. Büyüklerin yanında uzanıp yatılmazdı. Birlikte oturmanın kendine has kuralları vardı.

Herkes kapısının önünü süpürürdü. Kapı önünü süpüren teyze sokaktaki çocuğu mevsim ve şartlara göre “üşütürsün, üstüne bi/şey giy! ”, “başına sıcak geçer, şapkanı giy!”  diye uyarırdı. Yanlışını gördüğünde doğrusuna işaret ederdi. Annesi değildi ama “anne” gibi davranırdı. Yani akraba bile olmadan, akraba gibi davranmak adabı muaşeretin tam olarak kendisiydi.

Çocuk varken yetişkinler merkebe binmezdi. Yaşlı varken de genç!

Selam vermek kuru bir kelime değil, “seni görüyorum, fark ediyorum” demenin en zarif ifadesiydi. Sünnetti en başta. 

Durup dururken “niye selam verdin” diye sorgulamaya ya da sert bakışlarla “tanışıyor muyuz?” ifadelerine maruz kalıyoruz şimdi.

Sadece yaşlıya değil; hasta olana, hamileye, yorgun bir bedene yer vermek, yer göstermek insan olmanın gereğiydi.

Anadolu insanı için edep, konuşmaktan çok susmayı bilmekti. Doğruyu; kırmadan, incitmeden anlatmak erdemli olmanın gereğiydi.

Hep birlikte düşünüyoruz aslında. Biliyorum, bugün her birimizin anlatacağı, dertleneceği o kadar çok şey var ki! Nerede yanlış yaptık, hangi düğmeyi yanlış ilikledik bilmem ki! Birbirimize selam vermekten korkmaya, yüzümüze bakmaktan imtina etmeye, ütüp, aldatma oyunları kurmaya ne zaman meylettik ki!

“İnsan, en çok kapıyı kapatırken belli olur.”muş.. Sessizce, gürültü yapmadan, ardında bir leke bırakmadan.

Bugün yeniden hatırlamamız gereken şey, yeni kurallar değil. Geçmişe bir bakış, eski bir ses tonu, unuttuğumuz bir incelik. Çünkü Türk toplumunun adabı muaşereti, geçmişte kalmış bir gelenek değil; geleceğe taşınması gereken bir insanlık mirasıdır.

Ve belki de her şey, yeniden bir kapı eşiğinde durup düşünmekle başlayacaktır.

KENDİ KENDİNİ MARİZLEMEK!

 

Herkesin bir hikâyesi vardır. Hikâyeleri anlat anlat bitmez. Biz de hikâyeler dinleyerek büyüdük zaten. Dinlemesini bilmenin de kendine has öyküleri, kendine has birikimleri vardır. Dinledikçe anlatmasını öğreniyor insan. Sonra; Anlatılamayanları anlatmak, dilsizin dili olmak, duygunun tercümanlığına soyunmak gibi eylemlerin yolculuğunda buluyorsun kendini.

Yıllarca kırsalın denizinde kulaç atarken, gerçek adına zamanın cebinde biriktirdiğin ne varsa, dökülüyor önüne. Köyden kente göçmenin haylazlığında değil ki, yüreğinde birikenler.  Vakit geçirmek, oyalanmak kolaycılığından öteye düşüyor her cümle. Posta kutusundaki mektuplar misali. Aç aç oku, yaz yaz anlat. Köyler boşalsa da bir bir, hatıralar o kadar dolu ki!

Beni tanıyan herkes babamla benzerliğimi ifade eder.  Bu benzetmeden son derece mutlu olurum. İnsanın aslı neyse nesli odur. Çok şükür! Bu kadrin altında enikonu böbürlenme hissedebilirsiniz. Bu zenginlik başka türlü nasıl ifade edilir. Bu benzetmeden, bu kıyastan zevk alıyorum açıkça. Bu zenginliğin dinginliğinde ve samimiyetinde hece hece, satır satır yol alıyorum kendimce.  Hangi heceyi hangi kelimede, hangi cümleyi hangi eylemde yerli yerine oturtabilirsem. Hissedişleri en saf haliyle orta yere nasıl dökebilirsem.

Yollarında yoruluyorum en azından. Kente göçen köydeki eski yerlilerin bağ bahçe, sulak tarla sattığı gibi davranmıyorum mesela. Dilimi de, duygumu da yüreğimde, tüm duyularımla diri tutuyorum bıkmadan. Hatırlıyorum, hatırlatıyorum! Kayda geçiriyorum bir yandan. Sözün gelişi deyip atlamıyorum. Geçmişimi hatırladıkça duygularımla sıkı fıkı oluyorum.

Kırsalın tozlu yollarında, motorlu araçların kıt olduğu yıllarda “sürücü belgesi- ehliyet” sahibi olmanın hevesine kapılınca ben; Kimileri, “sanki kamyon şoförü mü olcen” diyerek hafife aldıkları gibi, okuyup yazmama boş iş bakışında duranlara inat; Yazmanın ehliyetine sahip olma adına duygu harmanlarında çiçek sepetleri örüyorum saat saat, gün gün!  Sayfaları şenlendirip duyguları fişeklemenin sevinci sarıyor yüreğimi okuyup yazdıkça! Hey gidi hey!

Bu hey heyler arasında yazmaya kapılıp coşuyorum kardeş!

 Yüreğin odacıklarında örümcek ağları yoksa tozlu raflar oluşmamışsa, ıvır zıvır değilse duruş; kaynağın odak noktası okumak ve yazmaktır cancağızım.

Biz böyle didinirken, biriktirdiklerimiz küpe çiçeği gibi gözümüzde dipdiri duruyor. Bunları yazılarımızda bayrak gibi salladıkça; insanlığın hissini tatmamış olanlar, hafifliğin meşrebinde durabilirler. Olsun. Herkes yoluna!

Ekin tarlasında pıtrak, diken demeden buğday başağı topladıkça büyümüş en temiz duygular. Zurnanın kamışına üflerken, mızrabı tele çarparken terennüm etmiş türküler. Naylon yapışmış çerçevelerin arkasındaki kireç sıvalı odalarda bulaşmamış üstümüze kir!

Emniyetin yüz binleri pisliğe bulaşmışlara mesai harcıyor. Kader değil kimininki, tercih tercih! Benle kafa bulmaya çalışanlar, arkadan atanlar, çoktan kafayı bulmuşlar yeğenim! “İflah olmaz” derdi Anam.  Kötülüğe dadanmış kimileri. Adamakıllı bulanmış kire! Kimi kendi kendini öldürmüş de kırkından haberi yok.

Yazdıkça sırdaşlığımız artıyor bak! Göynümüz genişliyor küpe çiçeklerinin kırmızısı gözümüzde sallandıkça. Yere düzgün bastıkça; gündüz güneşin, gece parlak yıldızların aydınlığında yepyeni hayaller dokuyorsun. Kimileri yanlışın koskosluğunda kendi kendini marizlediğinin farkında değil birader! Köyün okulunda bir öğretmenimiz; “Allahın acımadığına siz acımayın” derdi. Fakat yüreğimizde ki insanı yan “deme böyle” deyip dürtüklüyor bir yandan. Sağlıcakla.

BENİM OĞLUM EFEDİR!

Aile, bireyin dünyaya gözlerini açtığı ve kişiliğinin temellerinin atıldığı ilk sosyal kurumdur. İnsan, doğduğu andan itibaren aile içinde kurduğu ilişkiler sayesinde hem biyolojik hem psikolojik ve de toplumsal yönden gelişir. Biyolojik açıdan bireyin sağlıklı bir şekilde büyüyebilmesi için gerekli temel ihtiyaçları karşılar. Beslenme, barınma, bakım ve sağlık koşulları çocuğun fiziksel gelişimini doğrudan etkiler. Bu nedenle bireyin yetişmesinde ailenin etkisi son derece kapsamlı ve belirleyicidir.

Anne ve babanın genetik özellikleri bireyin fiziksel yapısını belirlerken, ailenin çocuğa sunduğu yaşam koşulları da bu biyolojik potansiyelin nasıl gelişeceğini etkiler. Sağlıklı bir aile ortamı, çocuğun beden sağlığını koruduğu gibi ruhsal gelişimini de destekler.

Sosyolojik açıdan aile, bireyin toplumu tanıdığı ilk ortamdır. Çocuk sosyal kuralları, iletişimi, paylaşmayı ve sorumluluk almayı aile içinde öğrenir. Ailede görülen davranışlar, birey için birer model niteliğindedir. Saygı, sevgi ve hoşgörünün hâkim olduğu bir ailede yetişen birey, toplumla daha sağlıklı ilişkiler kurar. Buna karşılık çatışmanın, ilgisizliğin veya şiddetin olduğu ailelerde büyüyen bireylerin sosyal uyum sorunları yaşama ihtimali artar.

Ahlaki ve vicdani gelişim de büyük ölçüde ailede şekillenir. Doğru ile yanlışı ayırt etme, empati kurma, adalet ve sorumluluk bilinci aile içinde kazanılır. Anne ve babanın tutumları, söyledikleri kadar yaptıkları davranışlar da çocuğun vicdan gelişimini etkiler. Çocuk, ailesinin değer yargılarını içselleştirerek kendi ahlak anlayışını oluşturur.

Sorunlu davranışların ortaya çıkmasında da ailenin rolü büyüktür. İlgisizlik, aşırı baskı, tutarsız disiplin anlayışı veya sevgi eksikliği; saldırganlık, yalan söyleme, içe kapanma gibi davranışlara zemin hazırlayabilir. Ancak bu noktada aile yalnızca sorunların kaynağı değil, aynı zamanda çözümün de en önemli parçasıdır. Sevgi dolu, anlayışlı ve destekleyici bir aile ortamı, bireyin yaşadığı sorunlarla başa çıkmasını kolaylaştırır.

Sonuç olarak aile, bireyin biyolojik, sosyolojik, ahlaki ve vicdani gelişiminde temel bir role sahiptir. Sağlıklı bireylerden oluşan bir toplumun temeli, sağlıklı aile yapılarıyla atılır. Bu nedenle ailenin bilinçli, ilgili ve sorumluluk sahibi olması, hem bireyin hem de toplumun geleceği açısından büyük önem taşır.

Anadolu kırsalının kaba gibi görünen aslında derinliği olan sözleri vardır. “Saldım çayıra Mevla kayıra” bunlardan biridir.  İnsan yetiştirmenin bu tarz bakışlardan uzak tutulması gerekir. Çocuğunu sokağa salıp kayıtsız ve kaygısız duranlar başınızı kaldırın hele! Ebeveynler olarak öncelikle kendi davranış kalıplarımızı, değer yargılarımızı, ahlaki ve vicdani yanlarımızı, kişisel duruşumuzu, kimliğimizi gözden geçirelim. Biyolojik, sosyolojik, psikolojik olarak bilinçlenmenin, varsa noksanımız tamamlamanın gayretinde olmak lazım. İhmalin, stresin, huzursuzluğun olduğu aile ortamında fiziksel ihtiyaçlar tam olsa n’olur!

“Hadi sövve”,  “hadi içve!”, “hadi dövve” diyen yetişkinler biliyorum. Sosyal medya mecralarında geçirdiği vakit kadar çocuğuna zaman ayırmayan anne babalar tanıyorum. Eyvah eyvah!

Dil, iletişim, paylaşma, işbirliği, problem çözme, cinsiyet rolleri, otorite algısı, sorumluluk, toplumsal kabuller, dini ve milli meseleler de ailede kazanılır kardeşim.

Sonuç olarak aile, bireyin biyolojik sağlığından toplumsal uyumuna, ahlaki değerlerinden vicdani gelişimine kadar hayatının her alanında belirleyici bir role sahiptir. Sağlıklı aile ilişkileri, sağlıklı bireylerin ve dolayısıyla güçlü bir toplumun temelini oluşturur. Bu nedenle aile kurumunun güçlendirilmesi ve ebeveynlerin bilinçlendirilmesi, toplumsal gelişim açısından vazgeçilmez bir gerekliliktir.

Sorunlu davranışların ortaya çıkmasında aile yapısı ve ebeveyn tutumları belirleyici bir etkendir. “Benim oğlum efedir!” diyenler, oturup düşünmemiz gerekir mi? Gerekir. Sağlıcakla.